Van Marijke Muoi raak je mooi in de war

Op zondag ging de voorstelling Marijke Muoi in premiere. In en om de Grote Kerk speelt zich tot maart een waar spektakel af, waar je weinig van begrijpt als je geen historicus bent. Dat hoort zo.

Het stuk Marijke Muoi is ervaringstheater en dat is nogal een verschil met je doorsnee anderhalf-uur-naar-een-podium-kijken-theater. Ik mag erheen omdat ik bij Suksawat werk en omdat ik nou eenmaal een enorme sucker ben voor middeleeuwse kerken, wil ik het niet missen.

Kerken vind ik fantastisch omdat ze allemaal mysterieuze verhalen herbergen. Er zijn helden in geboren en gestorven, in de torentjes worden de juwelen van draken verstopt, ze zijn gebouwd op sjamanistische overblijfselen, dat soort werk.

De Grote Kerk, of Jacobijnerkerk, is van hetzelfde legendarische laken een pak. Al sinds 1300 wordt de Here Jezus hier aanbeden. Dat ding heeft wat meegemaakt, joh. Onder andere dus die oproer waarin de overblijfselen van de Nassau’s vrolijk over de kerkvloer rolden. Daar gaat de voorstelling over.

Op pad met Fransman Joseph Richard

De avond begint meteen al niet fantastisch, want als ik langs de Grote Kerk loop, staan her en der al kleine groepjes te luisteren naar een monoloog van een van de acteurs. Tot mijn grote verbazing ben ik een kwartier te laat.

Stukje miscommunicatie tussen redactie en organisatie. Kan gebeuren. In allerijl gooit de organisatie een koptelefoon om mijn nek en brengt me naar een groepje dat al een tijdje aandachtig staat te luisteren naar een Franse soldaat.

Het is het uitgangspunt Marijke Muoi; tien van de elf personages die het stuk spelen, nemen elk een handjevol bezoekers mee en trekken je zo in hun eigen verhaal. Hoe waren zij in 1795 betrokken bij de grafschennis in de Grote Kerk?

De aandoenlijke Fransman Jospeh Richard heeft heimwee, laat hij in een mengelmoesje van Frans, Engels en Nederlands weten. Maar ja, ook Nederland heeft recht op een democratische omwenteling. Daarop pakken we een aantal Franse vlaggen en een guillotine en lopen de volledig verduisterde kerk binnen. Hoppa, révolution, of wat?

Rumoerige tijden

marijke muoi

Deze vrouw is dood

In het midden van het donker en de stilte zie ik een aantal lichtjes flikkerend heen en zwaaien, terwijl ook de andere acteurs hun groepje de kerk binnen leiden. Heel langzaam wordt het minder duister en nu de lichten langzaam het enorme schip vullen, ontwaar ik de contouren van de personages die op een spiegelende ondergrond staan. In hun midden zwaait een enorme bol traag heen en weer.

Die bol is een slinger van Focault. Een superneet apparaat dat urenlang ogenschijnlijk in een rechte lijn heen en weer zwaait, maar wel degelijk een cirkel maakt en zo bewijst dat de aarde rond draait. Dat hangt er niet voor niks. Geschiedenis werkt ook zo. Alles lijkt hetzelfde en stiekem verandert het heus wel.

Dan gaat het allemaal snel. Een oudere vrouw komt ten tonele, Marijke Muoi natuurlijk, die zich afvraagt waarom het allemaal zo’n chaos is, waarom er verdikke twee schedels in haar graf liggen en wat die lui daar allemaal doen. Ja, dat wil ik ook weten.

Tien verhalen, negen onduidelijkheden

Wat ik ook wil weten is waar in de geschiedenis we ongeveer zijn. Goed, in 1795. Maar is Maria Louise van Hessen-Kassel hier nog in leven, of is ze al dood? Heeft ze de hoofdrolspelers nog in het echt gesproken en hoe zit dat nou met die democratie, hiero?

Als Nederland na aanleiding van de Franse Revolutie onder de vlag van diezelfde natie komt, mag de bevolking opeens zelf bepalen hoe alles wordt geregeld. En die bevolking heeft eigenlijk geen flauw benul van hoe je dat doet. Onze Franse soldaat is er om de orde te bewaren en heeft ook geen idee wat er hier in Leeuwarden opeens allemaal aan de hand is.

Omdat ik onderdeel ben van zijn regiment, heb ik ook geen idee. Ik schat dat het onderdeel van de beleving is. Hoezo loopt Franeker plafondsterrenkundige Eise Eisinga daar opeens? Hij roept als enige zo af en toe wat rationeels in een ratjetoe van meningen, honger en onvrede, maar waaróm hij er is, ik weet het werkelijk niet.

Oké, ik weet het wel. Toevallig was ik een maandje geleden in zijn planetarium en sindsdien ben ik zijn grootste fan. Eise was een enorme baas qua planeten en wol verven en kwam in het provinciale bestuur om mee te praten over hoe het nu allemaal moest.

Dat weet ik dus omdat ik fanboy ben, maar er zijn nóg acht personages uit alle lagen van de bevolking, ieder met hun eigen verhaal en motivatie. Niet elke verhaallijn wordt duidelijk. Het hoort erbij. Theater is vragen stellen.

Een stuk of wat van de personages komen met hun eigen publiek in het kielzog bij ons regiment langs om hulp of steun te vragen aan onze soldaat. Hierdoor tast je niet volledig in het duister over het hoe en wat van hun beweegredenen.

Helderheid in de chaos

Ik weet niet zo goed wat ik daarvan moet vinden. Als bezoeker word je midden in het tumult van 1795 geplaatst en je bent machteloos. Een onderdeel van een omwenteling, zonder dat je er invloed op hebt. Er is in Marijke Muoi nergens een rode lijn, het verhaal is constant in beweging en jij dus ook.

Het is knap dat je zo letterlijk en figuurlijk wordt meegesleept en de hele tijd bezig bent om, net als de Franse soldaat, een beetje grip op de zaak te krijgen. Zelf had ik wel iets meer handvatten willen hebben om te begrijpen waar de fuck ik ben.

Halverwege het stuk wordt alles een stuk helderder. Ironisch genoeg op het moment dat alle verhaallijnen culmineren in de chaotische bestorming van de Grote Kerk. Dat gebeurt zonder de acteurs. Die worden net als wij opgeslokt door de schaduwen van de Grote Kerk, de historische plek die hier zelf de show steelt.

Videoprojecties die hele wanden beslaan toveren onze omgeving om tot een gemeen en beestachtig tafereel waarin er niet al te fris met botten en schedels wordt omgesprongen. Dat je tegelijkertijd verbrand hout ruikt maakt dit ervaringstheater compleet.

Door de geur realiseer ik me wat een prestatie hier wordt neergezet. Tien acteurs die ieder hun eigen groepje zonder botsingen heen en weer door de kerk loodsen, de audio door je koptelefoon die veranderd naar gelang welk personage in de buurt is en de visuele ondersteuning die geen enkele keer over de top gaat, het vereist nogal wat kunde.

Conclusie en wat context

marijke muoi premiere

Zie je die bol? Machtig ding.

Wat er zich verder afspeelt in de Jacobijnerkerk hou ik lekker voor mezelf. Dat moet je zelf zien. En ga dat ook gewoon doen. Vooral als echte Leeuwarder is het een stuk van je geschiedenis, een heuse urban legend, maar dan echt gebeurd.

Aan het einde van het stuk, na een betoverende laatste scène, moest ik echt even nadenken over wat ik in hemelsnaam had meegemaakt. De vorm is overdonderend, het gebruik van de kerk volledig op z’n plek en het spel van de cast is sterk.

Hé, over de cast heb ik het nog helemaal niet gehad! Niet helemaal eerlijk, maar heel veel kan ik er ook niet over opmerken, omdat het gewoon goed was. Dat is wat mij betreft een compliment. Je moet namelijk van goede huize komen om je als acteur staande te kunnen houden in de hectiek van deze voorstelling.

Ter voorbereiding van wat je nu leest ben ik even behoorlijk door Wikipedia wezen struinen, omdat ik anders amper een duidelijke mening kon vormen over wat ik had gezien. Dat vind ik wel een puntje. Want hoewel er zich enorm veel lijkt af te spelen, is in feite het volgende aan de hand.

De intrede van de democratie in Nederland zorgt ervoor dat de Oranjes even geen rol spelen en de stuurloze bevolking gaat volledig Arabische Lente op de stoffelijke overblijfselen van het koningshuis. Dat is eigenlijk wel de hele plot.

Bereid je dus voor op een spektakel waar je zelf ook je best voor moet doen. In Marijke Muoi kun je niet even wegdromen, je moet er bij blijven. En enige kennis van de tijdsgeest en wat er allemaal speelde is meer dan handig. Verplicht, bijna. Maar dan heb je ook wat.

Voor meer informatie over Marijke Muoi check je de website en voor speeldata kun je hier terecht. Je hebt de kans tot 17 maart.

Ga het gesprek aan ( comments)